Marmara bölgesi askeri birliklerinde tüketime sunulan süt ve süt ürünlerinde aflatoksin M1 düzeylerinin belirlenmesi [Determination of aflatoxin M1 levels in milk and dairy products, that presented to consumption in military unit of Marmara region]

V ÖZET MARMARA BÖLGES ASKER B RL KLER NDE TÜKET ME SUNULAN SÜT VE SÜT ÜRÜNLER NDE AFLATOKS N M1 DÜZEYLER N N BEL RLENMES Ender ÖZBEK, Yüksek Lisans Tezi Ondokuz Mayıs Üniversitesi Samsun, Eylül 2006 Bu çalışma; Marmara Bölgesinde konuşlandırılan, Gıda Kontrol ve Araştırma Merkezi Başkanlığı (Gemlik)’nın sorumluluğunda bulunan birlik ve kurumlara satın alma aşamasındaki süt ve süt ürünleri ile Samsun’da tüketime sunulan süt ve süt ürünlerinde ELISA yöntemi ile aflatoksin M1 varlığını ve seviyelerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla, süt, tereyağı, beyaz peynir, kaşar peyniri ve eritme peynirleri’nin her birinden 50’şer adet olmak üzere toplam 250 adet örnek materyal olarak kullanılmıştır. Analiz bulguları çerçevesinde; 35 süt, 14 tereyağı, 36 beyaz peynir, 37 kaşar ve 29 eritme peyniri olmak üzere toplam 151 (% 60.4) örnekte aflatoksin M1 saptanmıştır. Türk Gıda Kodeksi (1997)’nde izin verilen maksimum düzey süt için 50 ppt, beyaz peynir, kaşar peyniri ve eritme peyniri için 250 ppt olarak belirlenmiştir. Tereyağı için aynı kodekste üst limit belirtilmemiştir. Bu çerçevede; 4 (% 8) süt, 2 (% 4) beyaz peynir, 5 (% 10) kaşar peyniri ve 1 (% 2) eritme peyniri olmak üzere toplam 12 (% 4.8) örnek Türk Gıda Kodeksi’ne aflatoksin M1 yönünden uygun değildir. Dört tereyağı örneğinde ise aflatoksin M1 miktarı >50 ppt olup, 65 ile 130 ppt arasında saptanmıştır. Sonuç olarak, süt ve süt ürünlerde aflatoksin M1’in bulunma oranı oldukça yüksektir. Özellikle iki kaşar peynirinde bulunan 416 ppt ve 489 ppt’lik değerler ile dört tereyağı örneğinde bulunan 65-130 ppt arasındaki değerler, aflatoksin M1’in insan sağlığını tehdit edebilecek düzeylerde olabileceğini ve bu miktarların aşağılara çekilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu nedenle, yemlere küf bulaşmasını önlemek amacıyla konuyla ilgili kamu ve özel kuruluşlar tarafından süt üreticilerine ve çiftçilere yönelik eğitim çalışmaları ile bilimsel çalışmalar arttırılarak devam ettirilmelidir.

V ABSTRACT DETERMINATION OF AFLATOXIN M1 LEVELS IN MILK AND DAIRY PRODUCTS, THAT PRESENTED TO CONSUMPTION IN MILITARY UNIT OF MARMARA REGION Ender ÖZBEK, Master of Science Thesis University of Ondokuz Mayıs Samsun, September 2006 This study was designed to determine aflatoxin M1 levels with ELISA (Enzyme Linked Immunosorbent Assay) in milk, butter, white, kashar and produced cheeses which were bought for military units in responsibility of The Presidency of Food Control and Research Centre (Gemlik) located in Marmara region and consumption in Samsun province. For this purpose, a total of 250 samples (50 samples for each of milk, butter, white, kashar and produced cheeses) were used as a material. According to analyses, it was detected in a total of 151 (60.4%) samples (35 milk, 14 butter, 36 white cheese, 37 kashar cheese and 29 produced cheese samples). The maximum levels of aflatoxin M1 limited by Turkish Food Regulations (1997) are 50 ppt for milk and 250 ppt for white, kashar and produced cheeses. In this respect, a total of 12 (4.8%) samples [4(1.6%) milk, 2 (0.8%) white cheese, 5 (2%) kashar cheese, 1 (0.4%) produced cheese] for aflatoxin M1 levels were found high. It was also detected >50 ppt (65-130 ppt) in four butter samples. As a result, the incidence of aflatoxin M1 in milk and dairy products is relatively high. Aflatoxin M1 was detected in 416 and 489 ppt levels for two kashar cheese samples and 65-130 ppt levels for four butter samples. For these reasons, milk and dairy products may be potential risk of human health. The precaution measured must be taken to decrease the aflatoxin M1 frequency and levels. For instance, stock farmer and manufacturer must be awareness by private sector and government for reducing aflatoxin contamination in milk and dairy product and, scientific studies must be increasingly carried out for aflatoxin.