Osmanlı Devleti`nde kadının statüsü, eğitimi ve çalışma hayatı (1839-1918) [Status, education and worklife of women in the Ottoman Empire (1839-1918)]

iii ÖZET OSMANLI DEVLETİ’NDE KADININ STATÜSÜ, EĞİTİMİ ve ÇALIŞMA HAYATI (1839-1918) DULUM, SİBEL Yüksek Lisans-2006 Yakınçağ Tarihi DANIŞMAN:Yrd. Doç. Dr. Cezmi Karasu Bu çalışmanın amacı, XIX. ve XX. Yüzyıllardaki Kentli Osmanlı Türk kadınının toplumsal ve ekonomik yaşamdaki değerini ortaya koymaktır. Konu, Osmanlı’da kadına dair genel bir çerçeve çizmek, kadının statüsü ve eğitiminden yola çıkılarak toplumsal ve iktisadi önemini tespit etmek amacıyla ele alınmıştır. Çalışmada, kentli Osmanlı Türk kadınının rolüne yoğunlaşılmış; kadının XIX. ve XX. yüzyıllardaki toplumsal ve hukuksal statüsü, eğitim durumu ve çalışma yaşamındaki yeri gelişmelerle açıklanmıştır. Osmanlı sarayına mensup kadınlar ile kırsal alanda çalışan kadınlar bu çalışma kapsamına girmemektedir. Çalışmada ayrıca gayrimüslim Osmanlı kadınlarına da özel olarak yer verilmemiştir. Bu çalışma yapılırken önce Osmanlı kadınını ele alan kitaplar taranmıştır. Çalışmaya konu olan dönemin edebiyat ürünleri, Osmanlı Devleti’ni ziyaret eden ve İmparatorlukta yaşayan yabancıların gözlemlerini içeren kitaplar okunmuştur. Kaynaklar okunup konuya hakim olunduktan sonra da yazım aşamasına geçilmiştir. Yazım aşamasında kadının toplumsal ve iktisadi yaşamdaki rolünü belirleyen etkenler iyi analiz edilmeye ve tarafsız bir şekilde yorumlanmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak, XIX. yüzyılda ilan edilen Tanzimat fermanına kadar nispeten toplumsal konumu sınırlandırılan kentli Osmanlı Türk kadını, bilhassa XX. Yüzyılda gerçekleşen II. Meşrutiyet’in ilanı ile toplumsal ve ekonomik hayata katılmıştır. Toplumsal alanda kaydedilen bazı ilerlemeler ve kadınların lehine yapılan girişimler sonucu kadının hukuksal ve toplumsal durumu farklılaşmıştır.

ABSTRACT STATUS, EDUCATION and WORKLIFE of WOMEN in the OTTOMAN EMPIRE (1839-1918) DULUM, SİBEL Masters of History-2006 ADVISOR: Asst. Prof. Cezmi KARASU The aim of this study is to illustrate the value of Urban Ottoman Turkish Women in societal and economic life during the 19th and 20th centuries. This topic is examined from the general role of women in the Ottoman Empire and the aim is to determine the social and economic importance of women from the perspective of women’s status and education. The study concentrates on the role of urban Ottoman women; social and legal status, education and their place in the work life during the 19th and 20th centuries are illustrated along with developments during the period. Women of the Ottoman palace and women in rural areas are not examined in this study. Also non- Muslim Ottoman women are not included as a distinct entity in the study. During the research phase of this study books on Ottoman women were examined. Works of literature of the period under consideration and books about observations of foreign visitors and residents of the Empire were examined. After the literature review the writing of the thesis was commenced. During the writing of this thesis an effort to provide an unbiased evaluation of role of women in societal and economic life was made. As a result it can be stated that Urban Women of the Ottoman Empire whose societal position was limited until the Reform Edict of the 19th century began participating in social and economic life especially following the Second Constitutional Era in the 20th century. Through some progress in social areas and some initiatives favourable to women their legal and social positions began to change.