Osmanlıda toplumsal cinsiyet bağlamında köçekler, çengiler

İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Müziği Programı’nda yüksek lisans tezi olarak hazırlanan “Toplumsal Cinsiyet Açısından Osmanlı’da Köçekler, Çengiler” adlı bu çalışmada, Osmanlı musiki ve raks geleneği içerisinde bulunan çengilik ve köçeklik kavramları toplumsal cinsiyet teorileri açısından incelenmeye çalışılmıştır. Bu araştırma kullanılan başlıca metod, 1970’lerden sonra feminist hareket ve antropolojik gelişmeler ile ortaya çıkmış olan toplumsal cinsiyet kuramları doğrultusunda Osmanlı geleneğinde var olan köçek ve çengi kavramlarının bağlantılarını birleştirme yöntemi ile oluşturulmuştur. Osmanlı-Türk müziği ile ilgili yapılan çalışmalarda genellikle müzikolojinin tarihsel metodlarının kullanılmış olması nedeniyle müzik-kimlik ve müzik-cinsiyet konuları ile ilgili çalışmaların azlığı tespit edilmiştir. Çalışmanın amacı ise bu iki unsurun hem yazılı hem de tasviri belgelerle toplumsal cinsiyet kavramı ışığında değerlendirilmesi olmuştur. Beş ana bölümden oluşan çalışmanın giriş bölümünde, Osmanlı musiki ve raks geleneği içerisinde toplumsal cinsiyet teorilerinin öneminden, etnomüzikoloji içerisinde Osmanlı musiki ve raks tarihçesinden ve konuyla ilgili son yıllarda oluşturulan teorilerden bahsedilmiştir. İkinci bölümde, cinsiyet, kimlik ve toplumsal cinsiyet kuramları üzerinde incelemeler yapılarak, özellikle 1970 sonrası yapılan toplum içerisindeki kadın-erkek yaşayış biçimleri değerlendirilmiş ve ardından son yıllarda önem kazanmış olan üçüncü cinsler üzerideki toplumsal cinsiyet kavramları ile ilgili bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde Osmanlı musiki ve raks hayatı yine ilk bölümün ışığında kronolojik bir sıra ile anlatılmıştır. Dördüncü bölümün ilk kısmında, Osmanlı’da kadın ve raks unsuru olarak çengiler, yine üçüncü bölümün ikinci kısmında ise Osmanlı’da erkek ve raks unsuru olarak köçekler ve tavşanlar incelenmiş ve bunların Osmanlı toplumu içerisinde duruşları ve toplumsal cinsiyet konumları bağlamında değerlendirilmiştir. Beşinci bölümde ise çengi, köçek ve tavşan müziği olarak köçekçelerin tarihçesi ve müzikal formları açısından incelenmiştir. Ek bölümünde ise bazı köçekçe nota örnekleri verilmiştir.

This study, which is titled as “The Investigation of Dancing Girls and Dancing Boys in Ottoman Society from Gender Perpective: Çengi-s, Köçek-s” is prepared as a master thesis at İstanbul Technical University, Turkish Music branch of the Institute of Social Sciences. In this study dancing boys and dancing girls are examined, which lived in Ottoman society from the perspective of gender. The principle of the method used in this study is formed by combining the connections of the concepts of köçek and çengi which are existent in Ottoman tradition, on the direction of gender theories which have been revealed after the anthropologic developments and feminist actions after 1970’s. In the studies relevant to Ottoman – Turkish music, since, in general historical methods of musicology have been used, it was determined that studies in music – identity and music – gender subjects are rare. The target of the study is to utilise these two elements in the illimunation of gender, with written documents as well as pictured ones. The contexts of chapters that include five main parts are like that: as an ıntroduction; the importence of Ottoman music and dance studies from gender theories, briefly history of Ottoman dance and music in etnomusicology, recent studies about and their metods are mentioned. Examinations on sexuality, identification and gender theories are made on the second section; especially the living manner of male – female in the society after 1970, is evaulated and information is given about the gender concepts of third sexuality, which became important after 1970. On the third section; Ottoman music and dance life is explained chronologicly again in the perspective of gender. On the fourth section; çengi–s the female and dance elements of Ottoman are examined while male and dance elements köçek-s and tavşan-s are studied at the second part and their positions in the Ottoman society and their gender situation are utilised. On the fifth part the history of the köçekce, their musical forms are examined as çengi, köçek and tavşan music. On the additional section some köçekce notes are presented.