Türkiye'de hukuk devletinin gelişimi [The development of the rule of law in Turkey]

Hukuk Devleti, faaliyetlerinde hukuk kurallarına bağlı olan, vatandaşlarına hukuki güvenlik sağlayan devlet demektir. Anayasamızda da devletin temel nitelikleri arasında hukuk devleti ilkesi sayılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nin bir “hukuk devleti” olduğu 1982 Anayasası’nın 2. maddesinde açıkça belirtilmiştir. Türkiye’de hukuk devleti kavramına bazı sınırlamalar getirilmiş olmakla birlikte dönem dönem hukuk devletinden sapmalar olduğu da gözlenmektedir. Bu çalışmada, Türk hukuk tarihinde 1950 sonrası dönemden 1980’lere kadar hukukun siyasileşmesi ve kurulan özel ve olağanüstü mahkemelerin oynadığı rol irdelenirken, bu mahkemelerde sivil yargıçların yerine askeri yargıçların görev alması ile oluşan hukuk devletinden sapmalar ayrıntıları ile gözler önüne serilmiştir. “Türkiye’de hukuk devleti anlayışının gelişimi”ni ortaya koymak çalışmanın ana amacını oluşturmuş ve bu doğrultuda; hukuk devletinin amacını oluşturan, devletin haksız işlemlerine karşı bireyin korunması, devletin keyfi yönetiminin engellenmesi ve devletin evrensel hukuk kurallarına uymasının sağlanması konuları etraflıca incelenmiştir. Ayrıca hukuk devleti ile ilgili başka bir konu olan yargının bağımsızlığı ilkesi ve hakimlerin gerçekten bağımsız olabilmeleri, fiilen öyle davranabilmeleri için alınması gereken önlemler ile uygulamadaki çelişkiler ayrıntıları ile anlatılmıştır. Çalışmanın son bölümünde 1980 döneminde Türkiye’de yaşanan hukuk devletinden sapmalara yer verilmiştir.

A state ruled by law is bound by legal regulations regarding its activities and it ensures the juridical security of its citizens. The principle of rule of law is regarded as one of the fundamental principles of the state in our Constitution. It is clearly stated in Article 2 of the 1982 Constitution that the Rebublic of Turkey is a state ruled by law. Besides the restrictions imposed on the concept of rule of law, some deviations from the principle of rule of law have been observed during some periods. This study scrutinizes the politicization of the law after 1950 until the 1980s and the role of the private and state of emergency courts in the Turkish history of law. It also analyses the deviations from the principle of rule of law due to the fact that instead of civil judges, military judges were appointed to the courts. The study mainly analyses the development of the rule of law in Turkey and therefore, the issues, which are also the aims of the rule of law, such as the protection of the individual against the unfair transactions of the state, the prevention of the arbitrary administration of the state and ensuring the state obey the universal legal rules are examined in detail. The principle of the independence of jurisdiction and judges, the measures to enable the judges to act de facto independently and the contradictions arising during application are examined in this study. In the final part of the study, the deviations from the principle of rule of law in Turkey during 1980 are handled.