1950 sonrası Türk edebiyatında varoluşçu felsefeden etkilenen yazarların romanlarında yapı, tema ve anlatma [The structure, theme and narration in the novels of the author who influenced by existentialism in the post 1950 era Turkish literature]

Türk edebiyatı 1950 sonrasında özellikle roman ve hikâye türünde bazı değişimler geçirmiştir. 1940’lı yıllarla birlikte başlayan bu değişimlerin pek çok nedeni bulunmaktadır. Bunlardan birisi de 1950’den sonra Türk edebiyatında etkili olmaya başlayan ve temelde felsefeye ait bir akım olan varoluşçuluktur. Varoluşçuluk bireyi merkeze alması, bireyin bu dünyadaki varoluşundan hareketle insan ve insana ait sorunları sorgulamasıyla dünya edebiyatında önemli etkileri olmuş bir akımdır. Nitekim bu felsefeye ait pek çok fikir ve öneri Türk edebiyatına da öncelikle bu felsefe temsilcilerinin edebû metinleri aracılığıyla girmiştir. 1950’den sonra bazı Türk yazarlarının varoluşçuluğa ait metinleri okudukları ve o dönemin getirdiği siyasi, sosyal gelişmelerin doğal bir sonucu olarak bu akıma ait bazı sorunları ele aldıkları görülmektedir. Bu çalışmada Yusuf Atılgan, Ferit Edgü, Demir Özlü, Vüs’at O. Bener ve Tezer Özlü’nün romanları ele alınmış; bu eserlerin yapı, tema ve anlatmada ortaya koydukları özellikler tespit edilmeye çalışılmıştır. Ele alınan yazarların hemen hepsinde geleneksel roman anlayışına bağlı unsurların değişim geçirdiği, gerek temada gerekse anlatmada bazı yeni arayışların olduğu görülmüştür. Söz konusu yazarların özellikle temada ele aldıkları sorunlar ve kavramlar açısından varoluş felsefesine ait bazı düşüncelerden etkilendiği görülmektedir. Bireyleşme, varoluş, toplumsal değerlere karşı çıkış, yabancılaşma, yalnızlık, bunalım, sıkıntı, ölüm, intihar ve seçim gibi tema ve kavramlar söz konusu yazarların romanlarında bireysel bir bakış açısıyla ele alınmıştır. Bu kavram ve temaların ele alınışında varoluşçu yazar ve düşünürlere sık sık atıflar yapılmış, kimi zaman da onların bazı düşünceleri romanların hareket noktası hâline gelmiştir. 1950 sonrasında eser veren ve yukarıda adları anılan yazarların özellikle Albert Camus, Jean-Paul Sartre, Sören Kierkegaard, Friedrich Nietzsche ve Martin Heidegger gibi varoluş felsefecilerinin yanı sıra Dostoyevski ve Kafka gibi yazarların eserlerinden etkilendikleri görülmektedir. Bu düşünür ve yazarların özellikle insana ve hayata bakışları ile düşüncelerini ortaya koyma biçimleri bu dönemde oldukça etkili olmuştur. Bu çalışmada ele alınan yazarların romanlarında öne çıkan başka bir özellik ise eserlerin yapı ve anlatmada gösterdikleri farklı eğilimlerdir. Olay örgüsünün geri plana itilişi, romanlarda zaman ve mekâna bağlı unsurlara farklı anlamlar yüklenmesi, romandaki bakış açısının ve anlatıcının genellikle bireysel bir anlatıma/bakış açısına odaklanması ve farklı anlatım tekniklerinin denenmesi bu yeni anlatım tarzının en belirgin özellikleridir. Romanın yapı ve anlatmada gösterdiği bu özellikler romanların otobiyografik karakter taşımalarıyla ilgili olduğu kadar, modernist edebiyatın örneklerinin tanınmasıyla da doğrudan ilgilidir. Romanın yapısal değişimin ardında özellikle Fransa’da etkili olan “yeni roman” anlayışının etkiliği olduğu da ayrıca belirtilmelidir. 1950 sonrası Türk edebiyatındaki değişimleri beş romancıyı odak alarak işleyen bu çalışma, felsefe ve edebiyat arasındaki ilişkiyi ortaya koymayı, bir felsefû akımın edebiyata olan etkilerini somutlaştırmayı hedeflemektedir. Söz konusu hedefler doğrultusunda yazarların romanları yapı, tema ve anlatma başlıkları altında incelenmiş, bu incelemeden çıkan sonuçlar çalışmanın sonunda özetlenmiştir. Bu çalışmada hedeflenen, söz konusu yazarları “varoluşçu yazar” olarak nitelemek değil, edebû metinlerin insanı ve hayatı ele alışında ortaya çıkan felsefû etkileri göstermektir. Çalışmanın sonuç bölümünde de ifade edildiği gibi varoluşçuluk belli bir süreçte Türk edebiyatında etkili olmuş ve yazarların hayata, insana bakışını değiştirmiştir. çerik ve bakış açısındaki bu değişim, beraberinde yeni anlatım biçimleri ve anlatım dilinin de ortaya çıkmasına kapı aralamıştır.

Turkish literature has encountered some changes especially in the fields of novel and story after 1950. There are a numerous reasons for these changes which started after the 1940’s. One of these reasons is existentialism which is a philosophy movement which started to influence Turkish literature after the 1950’s. Existentialism is a movement which has had a significant effect on world literature with its questioning of man and problems related to man by considering the existence of the individual in the world and placing the individual in the centre. As a matter of fact, numerous proposals and ideas related to this movement have entered Turkish literature through the scripts of representatives of this philosophy. It can be observed that some Turkish authors have read scripts related to Existentialism after 1950 and as a natural result of the political and social developments of the period they discussed certain problems related to this movement. The novels of Yusuf Atılgan, Ferit Edgü, Demir Özlü, Vüs’at O. Bener and Tezer Özlü have been discussed and the structure, theme and features they have displayed in their expression has been attempted to be determined in this study. In relation to nearly all the discussed authors it has been observed that elements related to traditional novel have changed and there are new perceptions in both the theme and expression. It can be observed that the subject matter authors have been influenced by some ideas belonging to existentialist philosophy especially in the problems and concepts discussed in the theme. Themes and concepts such as individualization, existence, rebelling against social values, alienation, loneliness, depression, gloom, death, suicide and selection have been discussed in the novels of the mentioned authors from an individualist point of view. There have been frequent references to existentialist ideas and authors in the discussion of these themes and concepts and sometimes some of there ideas have acted as points of departure for the novels. It can be observed that the writers who have produced works after the year 1950 and mentioned above have been influenced by the works of existentialist philosophers such as Albert Camus, Jean-Paul Sartre, Sören Kierkegaard, Fredrich Nietzsche and Martin Heidegger and the authors Dostoyevsky and Kafka. The approach of these authors and philosophers towards life and man and the forms they used to present their ideas has been especially influential in this period. Another feature of the novels of the authors discussed in this study is the different tendencies they have displayed in the structure and expression. The rebuffing of the network of events into the background, installation of different meanings to elements related to time and space in the novel, the focus of the narrator or perspective in the novel towards an individualistic expression or point of view and the attempt at using different techniques are the most significant features of this new style of expression. These features displayed by the structure and expression of the novels is directly linked to the familiarization of modernist literature examples as much as it is linked with the fact that the novels have an autobiographic character. It should also be noted that the “new novel” understanding which was especially influential in France was influential in the structural change of the novel. This study which has discussed Turkish literature after 1950 by focusing on five authors intends to display the relationship between philosophy and literature and to question the influence a philosophical movement has on literature. In accordance with the mentioned objectives the novels of the authors have been studied under the titles structure, theme and expression and the results arising from this study have been summarized in the conclusion section. The aim of this study is not to classify the authors as “existentialist authors” but rather to present the philosophical influences which emerge in the discussion of man and life in their literary scripts. As it is stated in the conclusion section of the study, Existentialism has been influential in Turkish literature for a certain period and has changed the perspective of authors towards life and man. This change in content and perspective has leaded the way for the appearance of new styles of expression and a new language of expression. Key words: Existentialisme, Turkish Novel